Ο Λανθάνων Χώρος παρουσιάζει τα έργα επτά νέων συνθετών

Μέγας Δωρητής Εκπαιδευτικών & Κοινωνικών Δράσεων ΕΛΣ

Οι Εκπαιδευτικές & Κοινωνικές Δράσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και το εργαστήριο για νέους καλλιτέχνες Λανθάνων Χώρος παρουσιάζουν σε δύο μοναδικές συναυλίες τα έργα των συνθετών Γιώργου Ανδριώτη, Άρτεμης Βαβάτσικα, Γιώργου Θεοφάνους, Μυρτώς Μαρή, Πηνελόπης Μπεκιάρη, Δημήτρη Πατσαρού και Ελένης-Μιχαέλας Σφετσιώρη σε ερμηνεία του πιανίστα, μουσικολόγου και δημιουργικού τεχνολόγου Παύλου Αντωνιάδη, στις 6 και 7 Μαΐου 2026 στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Μαζί παρουσιάζουν έργα για πιάνο, ακουστικά όργανα και ηλεκτρονικά μέσα, διαμορφώνοντας ένα πολυμορφικό ηχητικό τοπίο όπου η ζωντανή εκτέλεση θα σμίξει με την τεχνολογική επεξεργασία, τα διαδραστικά συστήματα και τον αυτοσχεδιασμό. Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.

Η παρουσίαση αποτελεί την κορύφωση της ερευνητικής και καλλιτεχνικής διαδικασίας που πλαισίωσε τον τρίτο κύκλο του εργαστηρίου Λανθάνων Χώρος, η οποία εστίασε στη σύγχρονη μουσική δημιουργία και στις μετατοπίσεις που επιφέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη στο πεδίο της σύνθεσης και της εκτέλεσης. Οδηγοί της διαδικασίας υπήρξαν ο Παύλος Αντωνιάδης και ο σκηνοθέτης Θέμελης Γλυνάτσης. Όπως αναφέρει ο Παύλος Αντωνιάδης, το εργαστήριο ανέδειξε πολλαπλούς στόχους μεταξύ των οποίων «την απομυθοποίηση –αλλά όχι απομάγευση– της Τεχνητής Νοημοσύνης, την επανατοποθέτηση της σχέσης ανάμεσα σε δύο φαινομενικά ξένες συνθήκες, αυτή των αναδυόμενων τεχνολογιών και αυτή του μπελ κάντο και την αμφισβήτηση της διάκρισης μεταξύ συνθετών, εκτελεστών και αυτοσχεδιαστών».

Τα έργα κινούνται σε ένα ευρύ φάσμα αισθητικών και εννοιολογικών κατευθύνσεων, αναδεικνύοντας διαφορετικές προσεγγίσεις στη σχέση ανθρώπου, μνήμης και τεχνολογίας. Από τη διερεύνηση του «ορατού» ως πεδίου μυστηρίου και τη χρήση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης και διαδραστικού βίντεο, έως πολυεπίπεδες ηχητικές δομές που αντλούν από σκηνοθετικά μοντέλα και κοινωνικές εντάσεις, τα έργα αναπτύσσονται ως δυναμικά περιβάλλοντα ακρόασης. Άλλοτε προσεγγίζουν τη σύνθεση ως αφήγηση υπό διαπραγμάτευση, θέτοντας ερωτήματα για τη θέση του δημιουργού απέναντι στην τεχνολογία, και άλλοτε εστιάζουν σε οριακές καταστάσεις, όπου οι εκτελεστές υπερβαίνουν τα όρια των οργάνων και της ατομικότητάς τους. Επιπλέον, η έννοια της μνήμης και του αρχείου διατρέχει μεγάλο μέρος των συνθέσεων: ιστορικά και μουσικά ίχνη μετασχηματίζονται σε ρευστά ηχητικά πεδία, όπου η φωνή, το σώμα και τα ψηφιακά μέσα συνυπάρχουν σε μια συνεχή διαδικασία ανασύνθεσης.

Καθοριστική για τη φετινή εκδοχή του εργαστηρίου υπήρξε η διαδικασία συλλογής αρχειακού υλικού από τις πρόβες της παραγωγής της όπερας Άννα Μπολένα της ΕΛΣ, το οποίο αξιοποιήθηκε στη συνέχεια για την τροφοδότηση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης. Κατά τη διάρκεια του εκπαιδευτικού προγράμματος, οι συμμετέχοντες και οι συμμετέχουσες είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν πρόβες, δημιουργώντας το δικό τους ιδιότυπο πολυμεσικό «αρχείο» της παραγωγής, ενώ παράλληλα διαπραγματεύτηκαν ζητήματα αυθεντικότητας και ιστορικότητας. Όπως σημειώνει ο Θέμελης Γλυνάτσης, «κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου διερευνήθηκαν θεωρητικές και πρακτικές προσεγγίσεις της έννοιας του αρχείου, από την Αναγέννηση έως σήμερα, ενώ αναδείχθηκαν αναλογίες με τον τρόπο που η Τεχνητή Νοημοσύνη επεξεργάζεται μεγάλα σύνολα δεδομένων. Παράλληλα, η σύνδεση με την Άννα Μπολένα της ΕΛΣ, η οποία ενσωμάτωσε ιστορικά κοστούμια και σκηνογραφικά στοιχεία από παλαιότερες παρουσιάσεις, λειτούργησε ως ένα επιπλέον πεδίο αναστοχασμού γύρω από την έννοια της “αρχειακής” παράστασης».

Οι συναυλίες του εργαστηρίου Λανθάνων Χώρος θα προσφέρουν στο κοινό την ευκαιρία να έρθει σε επαφή με τα αποτελέσματα αυτής της πολυεπίπεδης διαδικασίας, φωτίζοντας ταυτόχρονα νέες κατευθύνσεις στη σύγχρονη μουσική δημιουργία και ανοίγοντας έναν διάλογο για το μέλλον της τέχνης στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Παύλος Αντωνιάδης υπογραμμίζει: «Ως ηθική και βιώσιμη Τεχνητή Νοημοσύνη ορίζω αυτή που, αφενός σέβεται τα πνευματικά δικαιώματα και τα βιομετρικά δεδομένα των στοιχείων εισόδου του ανθρώπου (input), αποζητώντας απόλυτη διαφάνεια όσον αφορά τα συστατικά του τελικού προϊόντος της μηχανής (output)· αφετέρου φέρνει στο προσκήνιο οικολογικά βιώσιμες αρχιτεκτονικές: μικρά μοντέλα, λίγα δεδομένα, συνδυασμό “ρηχής” και “βαθιάς” μάθησης, όπου δεν καταναλώνεται η ενέργεια μιας μικρής πόλης για ένα τραγούδι».

To εργαστήριο υλοποιήθηκε σε συνεργασία με το Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.